77   
شناسه خبر: 1002   
تاریخ انتشار: 1395/01/08 11:28
سعدی و روزگار
سعدی و روزگار
سعدی شاعر شیرین سخن شیراز در باره روزگار و ناپایداری دنیا و اینکه دنیا طعم شهد آلود ولی همراه با زهر ناب دارد نظراتی خاص ارائه میدهد که در این مقاله کوتاه بدان پرداخته می شود .

 

« جهان ، زندگی انسان ، تلاش انسان بر روی کره خاکی ، نتیجه و ثمره زندگی انسان در این دنیا ، مدت و طول عمر بشر و سایر مسائل نظیر اینگونه موارد ، اجل و چگونگی مرگ انسان ، سفر و دنیای پس از مرگ و شرایط روح و جسم مادی ، همه این مطالب پرسش و دغدغه انسانهای متفکر بوده است. بسیاری از متفکران و شاعران حکیم یا حکیمان و عارفان شاعر ، این موضوع که این همه تلاش ، کوشش ، کنکاش ، جنگ و مقابله با افراد و با رویدادهای طبیعی ، چه نتیجه و فایده ای برای انسان دارد و بشر در انتهای عمر خود چه عایدش می شود و چه چیزی توشه راه سفر بعد از مرگ وی است ؟ عمری که زمان خاتمه و اتمام آن را هیچکس نمی داند ،چگونه و با چه کیفیت و روشی باید سپری کرد ؟ و موارد نظیر اینها ، پرسشهایی زیادی در ذهن و تفکر خود داشته اند که بعضی از تفکرات و پرسشها را در شعر خود منعکس نموده اند .» ۱

 

حکیمان ، خردمندان و اندیشمندان ایران زمین نیزمانند همه متفکران جهان ، در باره نحوه تفکر انسان نسبت به روزگار و جهان و زندگی بشر و مطالب زیادی مطرح نموده ، فکرها کرده و اندیشه های متفاوتی طرح کرده اند و « افکار خود را به نثر و نظم برای دیگران بیان کرده اند . اکثر شاعران پارسی گوی ، در باره گذران بودن جهان ، بی وفائی دنیا ، پذیرش غم و شادی و دشواری و آسایش ، فکر نکردن و آزرده نشدن درمورد آنچه که گذشته و مسائلی که هنوز روی نداده و برای فرداست ، دنیا را چون مسافرخانه و کاروانسرایی دیدن که در آن نمی توان توقف چندانی کرد و بنا و عمارتی ایجاد نمود ، دنیا را مقام مجازی و سراچه بازیچه انگاشتن ، تصور جهان، چون گلی که ظاهراً زیباست ولی عمر کوتاه و ناپایدار دارد و توجه بدین مطلب داشتن که ، افراد عاقل و دوراندیش مانند میوه رسیده به شاخه های تعلقات دنیا نمی چسبند و بدان تعلق خاطر زیاد ندارند و به فکر جمع آوری مال و متاع دنیا ،بیش از نیاز گذران عمر و روزمره نیستند .» ۲

 

خیام ، حکیم ، فیلسوف ، ریاضی دان و شاعر سده پنجم ، در باره طبع جهان و وضعیت دوام و بقا آن و تفکرو دیدگاهش نسبت به جهان رباعی زیر را گفته است :

 

برخیز و مخور غم جهان گذران

خوشباش و به شادمانی گذران

در طبع جهان اگر وفائی بودی

نوبت بتو خود نیامدی از دگران

 

« وضعیت جهان ، وجود انسان ، عمر آدمی و مدتی که در روی زمین می گذراند ، ناپایداری عمر و بی اعتباری جهان ، سعی تلاش انسان بر روی زمین ، دشواری و آسایش و غم وشادی بشر در مدت عمر ، کوتاه بودن مدت زندگی بشر نسبت به عمر جهان هستی ، همیشه مورد توجه و دقت نظر و به صورت پرسش بزرگی برای بشر بر روی زمین مطرح بوده و در باره این موضوعات تفکر و اندیشه می کرده است و برای خود بنیاد فکری ایجاد می کرده و براساس آن حرکت و سعی و تلاشش را شکل میداده است . » ۳

سعدی نیز یکی از شاعران و سخن سرایان نامدار ایران زمین است که دیدگاهش نسبت به طبع جهان و وضعیت روزگار و نحوه دیدگاه انسان به عمر و تعلق خاطر به مطاع و حطام دنیا ، تفکری مانند حکیم خیام و سایر متفکران خوش سخن سرزمین ایران دارد .

 

سعدی نیز غنیمت شمردن امروز را سفارش می کند و تفکر و در مورد گذشته و نگرانی نسبت به آینده ای که نامعلوم است را ، نمی پسندد :

 

سعدیا دی رفت و فردا همچنان موجود نیست

در میان این و آن ، فرصت شمار امروز را

 

سعدی مثال بدیع و جالبی در مورد عمر انسان دارد و می گوید که عمر چون گردویی است که بر گنبد مدوری قرار گرفته است و این گردو ممکن است بر اثر باد یا تکان کوچکی از گنبد دوار روزگار فرو افتد پس نبایست بدان چندان دل بست :

 

منه دل بر سرای عمر ، سعدی

که بر گنبد نخواهد ماند این گوز

 

این روزگار ناپایدار ، ممکن است در ابتدا به انسان ، روی خوش هم نشان بدهد ، ولی انسان عاقل به این شیرینی و خوشی پای بند نمی شود ، زیرا بهرحال و بی گمان جهان ناپایدار ، همراه این شهد شیرین ، زهر خودش را به انسان خواهد خوراند :

 

ز آسمان آغاز کارم سخت شیرین می نمود

کی گمان بردم که شهد آلوده زهر ناب داشت

***

سعدی ، گر آسمان بشّکر پرورد ترا

چون می کُشد بزهر ، ندارد تفضلی

 

سعدی می گوید اگر انسانی متوجه بشود و بداند که دنیا و روزگار، با غم بسر بردن ارزشی ندارد ، پس باید با اطرافیان و دوستان خوش بود و خرّم زیست نمود ، وقتی کسی به صورت قطعی می داند که هر روزی که می گذرد ، یک روز از عمر و فرصت او در دنیا ، کم می شود بنابراین باید هر روز ، عمر را غنیمت بداند . هر کس باید آگاه و هوشیار باشد که روزگار و عمر با همه شیرینی و خوشی هایش ، اساس و بنیاد محکمی ندارد و بالاخره روزی این بنای نااستوار فرو می ریزد ، پس نباید بدان دل بست و نااستواری آن از یادمان برود . همچنین وقتی می دانیم که روزی نه چندان دور یا در زمانی که ما وقتش را نمی توانیم تعیین کنیم ، طعمه خاک خواهیم شد ، پس چرا غم بخوریم و بلکه برعکس باید شاد بود و شادی کرد :

 

اگر دانی که دنیا غم نیرزد

بروی ِ دوستان خوشباش و خرّم

غنیمت دان ، اگر دانی که هر روز

ز عمر مانده روزی می شود کم

منه دل بر سرای عمر سعدی

که بنیادش نه بنیادیست محکم

برو شادی کن ، ای یار ِ دل افروز

چو خاکت می خورد ، چندین مخور غم

***

عقلم بدزد لختی ، چند اختیار دانش ؟

هوشم ببر زمانی ، تا کی غم زمانه ؟

***

سعدی ، وفا نمی کند ایام سست مهر

این پنج روز عمر بیا تا وفا کنیم

 

خیام هم همین اعتقاد را داشت ، حکیم نیشابور هم سفارش به طلبیدن شادی می کرد چون آگاهانه میدانست که در مقابل کهکشان و گردون گردان ، کل عمر بشر خوابی و خیالی ، و حاصل عمر چون دمی است :

 

شادی بطلب که حاصل عمر دمی است

هر ذره خاک کیقبادی و جمی است

احوال جهان و اصل این عمر که هست

خوابی و خیالی و فریبی و دمیست

 

آنچه از عمر در دنیای فانی، نصیب انسان می گردد ، وقت و زمان است که باید قدر آن را دانست و دم را غنیمت شمرد ، سعدی تاًکید دارد که انسان هوشمند آن کسی است که نصیب خود را از دنیا بدست آورد و نقد وقت را به راحتی از دست ندهد :

 

نصیب از عمر دنیا ، نقد وقتست

مباش ای هوشمند از بی نصیبان

 

سعدی هم مانند بسیاری از شاعران و پارسی گویان دیگر به قضا و قدر و تعیین سرنوشت انسان از ازل، معتقد بوده است و به همین دلیل ، سفارش می کند که که وقتی روزگار سر سازگاری ندارد ، با آن ستیزه نشاید کرد و بهتر است با شرایط روزگار بسازیم :

 

چو روزگار نسازد ، ستیزه نتوان برد

ضرورتست که با روزگار درسازی

 

مانند سایر شاعران پارسی گوی ، تعبیر مسافر بودن انسان در این روزگار و دنیا را ، سعدی نیز بکار گرفته است همچنین چون سراب بودن دنیا برای انسان مسافر را در بیتی استفاده کرده است و سفارش آنکه بر اینچنین دنیای نبایستی تکیه داشت و یا اینکه بهر حال ، این دنیا را باید گذاشت و همه چیز را به به دیگری سپرد :

 

تو مسافری و دنیا سرآب کاروانی

نه معولست پشتی که برین پناه داری

***

کام همه دنیا را بر هیچ منه سعدی

چون با دگری باید پرداخت بناکامی

 

حجت الله مهریاری

پی نوشت :

۱- حجت الله مهریاری – مقاله جهان آیینه گون هیچ بر هیچ – سایت آفتاب

۲- حجت الله مهریاری – مقاله جهان گذران – سایت آفتاب

۳- حجت الله مهریاری – همان ماخذ

اخبار مرتبط

احمد شاملو

بیوگرافی زنده یاد دکتر افشین یداللهی

صراف سخن باش

شعری در مورد یلدا

پدر

شعر خدا

شغال در خم رنگ

بهلول و وزیر عثمانی

شعر زیبای وفا نکردی وفا کردم

معرفی چهار کتاب برای مطالعه در شب های طولانی زمستان

زندگی نامه نیما یوشیج

زندگینامه فروغ فرخزاد

داستان عشق ناکام استاد شهریار از زبان خودشان.

داستان رستوران رفتن کمال الملک دراروپا

معرفی کتاب ریش دراز وگیس دراز

معروفترین داستانهای عاشقانه تاریخ و ادبیات

خلاصه ای از داستان دزیره و ناپلئون بناپارت

داستان بهرام گور و گل اندام

داستانی از مولانا

معرفی پنج کتاب پرفروش این روزها

10 نویسنده زن برتر جهان

ضرب المثل نادر هم رفت و برنگشت

هندوانه خوشبختی

کتاب از شیطان آموخت و سوزاند

معرفی کتاب

هرگز برای کسی بیشتر از خودش نگران نباش!

دوست تلفنچی من

ضرب المثل

داستان عاشقانه موسی مندلسون و فرمتژه

ضرب المثل

متن زیبایی ازقیصر امین پور

ضرب المثل ها

داستان کوتاه

طرز تهیه ناپلئونی شکلاتی

جزئیات چهارمین جایزه هنر و ادبیات محتشم

معرفی 5 کتاب پرفروش

به مناسبت 15 مهر زادروز سهراب سپهری

محمد معین

شبیه، شبیه، شبیهــــــــــ

شعر در باره کربلا

داستان

شعر زندگی

داستان کوتاه

شعر

داستان کوتاه

شعر پادشاه فصل ها پاییز

داستان کوتاه

گزیده ایی از جملات برایان تریسی

کلماتی هایی که از زبان فارسی به زبان های دیگر صادر شده

ضرب‌المثل‌ها

داستان کوتاه

افسانه رستم دستان

زندگینامه شمس لنگرودی

شعر

معرفی چند آثار زیبا برای خواندن در شبهای طولانی پاییز

استاد شهریار

اولین آثار نویسنده زن ایرانی سیمین دانشور

شعر نو

شعرنو

کتاب هایی که همه باید پاییز امسال بخوانند

همه چیز در باره خالق هری پاتر

داستان

چند شعر کوتاه از شاعران مشهور ایران

چشم ها را باید شست

داستان

لحضات فشنگ زندگی از زبان چارلی چاپلین

بهترین روزهای زندگی را از فلورانس تایتیگل

داستان

داستانهای مثنوی مولوی به نثر روان

داستان کوتاه

داستان ویس و رامین

داستان کوتاه

داستان کوتاه سگ ها و آدم ها

داستانهای مثنوی معنوی

قیصر امین پور وشعر بسیار زیبای {گاهی گمان نمیکنی ولی خوب میشود}

خلاصه داستان لیل و مجنون

شاعر عشق و معنی

سرای زیبای مشیر در شیراز

«جوجه اردک زشت» اثر هانس کریستین اندرسن

تحلیلی بر آثار هنرمند کمیاب ایرانی

«خانواده تیبو» از بزرگترین رمانهای قرن بیستم

آشنایی با سیب زمینی شیرین و خواص آن

داستان سین

عاشقانه های نادر ابراهیمی

۱۰ رمان عاشقانه ای که هر کس باید بخواند

سخنان قصار و جالب کریستین بوین

حکایت "ویرگول" از احمد شاملو

تاریخچه جایزه نوبل

جملات آغازین و به یادماندنی 15 شاهکار ادبی دنیا

حرف هایی ماندگار

شعرای کلاسیک

زندگینامه موریس مترلینگ

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

معرفی کوتاهی از نویسندگان . ادبا . شعرا

captcha