18   
شناسه خبر: 12182   
تاریخ انتشار: 1395/05/19 23:29
ویژگی‌های منحصربه‌فرد آثار «سعدی»
ویژگی‌های منحصربه‌فرد آثار «سعدی»
آثار سعدی در صدر نسخ خطی ایران به زبان فارسی می‌نشیند، بیش از ۱۹۶۵ ضرب‌المثل از «کلیات سعدی» در میان مردم و متون ادبی رایج است، «گلستان» اولین کتابی است که در ایران به چاپ می‌رسد و... .

 

بخشی از ویژگی‌های آثار سعدی است که کوروش کمالی سروستانی - مدیر مرکز سعدی‌شناسی و رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی استان فارس - به آن‌ها اشاره می‌کند.

متن کامل سخنان این سعدی‌پژوه پیرو ثبت جهانی «کلیات سعدی» در ادامه می‌آید:


به نام خداوند جان‌آفرین
عرصه عالم گرفت، حسن جهانگیر او.


این مطرب از کجاست که برگفت نام دوست
تا جان و جامه بذل کنم بر پیام دوست
من بعد از این به دیاری اگر سفر کنم
هیچ ارمغانی‌یی نبرم جز سلام دوست


فرهنگ‌ آمیزه‌ای‌ از همه‌ داشته‌های‌ یک‌ ملت‌ است‌ و در سرزمین‌ ما ادبیات‌ دارای جایگاه‌ ویژه‌ای‌ در این‌ وادی است. پرداختن‌ به‌ آثار کهن‌ زبان‌ فارسی‌، پرداختن‌ به‌ هویت‌ ملی‌ است‌؛ چرا که ‌در این‌ سرزمین‌ فلسفه‌ و حکمت‌ و تاریخ‌ و دین‌ با ادبیات‌ در هم‌ آمیخته‌ است‌ و از این‌روست‌ که‌ حکیمی چون سعدی‌ در فرهنگ‌ و ذهن‌ و زبان‌ جهان‌ ایرانی‌ و فرهنگ جهانی‌ جایگاه‌ ویژه‌ای‌ می‌یابد.


سعدی،‌ شیرازه‌بند‌ ادبیات‌ فارسی‌ و پایه‌گذار مکتب‌ ادبی‌ شیراز است‌ و آثارش‌ کلیدی‌ترین‌ باورها و اندیشه‌های‌ انسانی را بازتاب می‌دهد و بدین‌سان‌ لباس‌ فاخر شاعر ملی‌ را بر تن‌ می‌پوشد.


ادبیات‌ هر قوم‌ بازتاب‌ زندگی‌، رنج‌ها و آمال آنان است‌ و کلیات‌ سعدی در این‌ زمینه‌ سرآمد آثار ایرانی‌ و جهانی‌ است‌ و فرهنگ‌ اسلامی‌ و ایرانی‌ به‌ گونه‌ای‌ وامدار زبان‌ و حکمت‌ اوست؛ همچنان که او وامدار آنان است‌. رمز و راز شکوه‌ و ماندگاری‌ آثار سعدی‌ در آن‌ است‌ که‌ براساس‌ نیازهای‌ زمانه‌، به‌ ارزش‌های‌ فرهنگی ‌معنای‌ تازه‌ای‌ بخشیده‌ است‌ و هم‌اینک‌ نیز پس‌ از گذشت‌ هفتصد سال‌ آرزوهای‌ انسانی‌ را در آن‌ می‌یابیم‌ و می‌کوشیم‌ که‌ آنها را با شیوه‌های‌ زندگی‌ مردم‌ زمانه‌ و نیازهای‌ آنان‌ وفق‌ دهیم‌.

 

بازتاب کلام سحرآمیز و جادوی اندیشه‌اش بر فرهنگ و هنر فارسی‌زبانان، از سویی، و بر ذهن و زبان جهانیان از سویی دیگر، در میان سخن‌سُرایان ایران بی‌همتاست.

 

نقش سخنانش بر تار و پود جان نشسته و از این‌روست که در زوایای گوناگون هنر به دست هنرمندان، به گونه خط و نقش و آوا، جلوه‌گری کرده است؛ نگارگران به تصویر مجالس بزم و وعظش کوشیده‌اند، از بام کوشک تا شمع کافوری و چِگِل، از اشکوبه‌های خوش‌تراش تا نقشِ صُراحی و جامش، را به تصویر کشیده‌اند؛ بافندگان در تار و پود رنگ‌رنگ نقوش و فلزکاران بر قلمدان‌های فلزی و نقره‌کوب و سینی‌های مِفرَغی؛ و کاشیکاران بر کاشی‌های زرین‌فام هفت‌رنگ بر روی لعاب تا کاسه‌های سفالین، از کتیبه‌های گچبری تا کتیبه‌های سنگی عمارات و نقش‌نوشته‌های بارگاه و آرامگاه او، کلمات قصار و سخنان قلندروارش را حک کرده‌اند.
قطعات خوشنویسی اشعار و عبارات نغزش به صورت کتاب‌ها، مُرقع‌ها و تک‌برگ‌ها در موزه‌ها، کتابخانه‌ها و مجموعه‌های هنری ایران و جهان نگاهداری می‌شوند. طَنین کلامش را به آوای خوش موسیقایی درهم آمیخته‌اند تا هر یک به فراخور همّت خویش، کارستانِ گلستان و بوستان و شکرستانِ غزل‌ها و قصایدش را خوشه‌چینی کنند.

 

از آنگاه که نخستین نسخه کلیات سعدی به همّت ابوبکر بیستون چند سالی پس از وفات شیخ (حدود۶۹۱ ه.ق) گردآوری شد، تاکنون، به گواه "فهرستگان نسخ خطی ایران (فخنا)" شماره نسخه‌های خطی کلیات سعدی در ایران ۳۹۳ نسخه، غزلیات و قصاید ۱۳۸ نسخه، گلستان ۳۷۵ نسخه و بوستان ۲۲۵ نسخه بوده که بر این اساس آثار سعدی با ۱۱۳۱ نسخه خطی در این فهرستگان، در صدر نسخ خطی ایران به زبان فارسی می‌نشیند و البته بر این آمار باید نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی ایران و جهان را نیز افزود.
از میان این نسخه‌های خطی، شماری دارای ارزش هنری نفیس‌اند و برخی نیز مصورند؛ نسخه‌هایی با تذهیب و تشعیر، ترصیع و رنگه‌نویسی، شمسه و سرلوح مُذّهب و جلدهای نفیس، و شماری از آنها به خامه کاتبان و خوشنویسان نامی کتابت شده‌اند؛ همچون نسخه‌ای از گلستان سعدی که در سال ۶۶۸ هجری قمری توسط یاقوت مستعصمی خطاط و خوشنویس قرن هفتم کتابت شده و نیز کلیاتی که با کتابت احمد بن علی بن علی شیرازی در سال ۷۸۴ ه. ق یعنی حدود ۹۳ سال پس از درگذشت شیخ بزرگوار در ۴۱۶ برگ، ۱۹ سطر کامل و در قطع رحلی به خط نسخ خوش و بر کاغذ دولت‌آبادی با متن ساده و سرلوحه بنفش و زر و جلد تیماج مقوایی مشکی با نقش ترنج و نیم‌ترنج نگاشته و آراسته شده است و به شماره ۱۲۴۹۳ - ۵ در کتابخانه ملی ایران ثبت شده و در ششم اکتبر ۲۰۱۵ در دوازدهمین اجلاس شورای مشورتی بین‌المللی برنامه حافظه جهانی، در فهرست جهانی میراث مستند به ثبت رسیده است.
اگر «هفت کشور نمی‌کنند امروز/ بی مقالات سعدی انجمنی» و اگر «عرصه عالم گرفت، حسن جهانگیر او»، و اگر سعدی در حافظه تاریخی، ذوق شعری، عاطفی و احساس ایرانیان و فراتر از جغرافیای ایرانی، در مرزهای اندیشه و تخیل جهانیان جایگاهی خوش یافته، نشان از عزّت و منزلت سعدی در جامعه فرهنگ جهانی دارد که قرن‌هاست آثارش را در میان خود، عاشقانه نگاهبانی می‌کنند.

 

به روایت فرهنگ ضرب‌المثل‌های ایرانی، بیش از ۱۹۶۵ ضرب‌المثل از کلیات سعدی در میان مردم و متون ادبی رایج است. پس از تاسیس نخستین چاپخانه ایران در شهر تبریز به سال ۱۲۳۸ ه.ق گلستان اولین کتابی است که در ایران به چاپ می‌رسد و نخستین کتاب ادبی فارسی است که در سال ۱۶۳۶ م. توسط آندره دوریه به زبان فرانسوی ترجمه و منتشر می‌شود و پس از این است که بزرگان جهان دلبسته اندیشه و نگاه او می‌شوند؛ بزرگانی چون پوشکین، گوته، شیلر، بالزاک، دیدرو، ولتر، امرسون، ویکتور هوگو و لافونتن که نه تنها از آثارش تاثیر پذیرفته، بلکه در ستایش او سروده‌اند.

 

ارنست رنان می‌‏گوید: «سعدی، واقعا یکی از نویسندگان ماست» و ولتر شیفته گلستان می‌شود و آن را ترجمه می‌کند و ویکتور هوگو در ابتدای «شرقیات» خود درباره گذران بودن همه چیز می‌آورد: «شرقْ عظمت خود را از دست داده است. غرب نیز به زودی از دست خواهد داد». پس چه باید کرد؟ همان کاری که سعدی شیراز کرده است: باید «گلستانی» ساخت که «باد خزان را بر ورق او دست تطاول نباشد و گردشِ زمانْ عیشِ ربیعش را به طیش خریف مبدل نکند».

 

این تأثیرپذیری به حدی بود که یکی از رهبران فرانسه در قرن هفدهم نام سعدی را بر نواده خود گذارد و او با همین نام یعنی سعدی کارنو حاکم فرانسه می شود.

 

هر نوآوری سبکی، از جمله بدایع و بدعت‌های سعدی با نوآوری فکری ملازمند. سعدی با خلق آثار خود در هنگامه رنسانس اروپایی و پیش از پترارک و بوکاچو، سنت‌شناسی و سنت‌آفرینی خود را عیان کرد و اصل ساده‌نویسی و ایجاز و واقع‌بینی را که از ارکان ادبیات عصر تجدد بود، در نثر خویش به کار گرفت و در دل ایرانیان و جهانیان نشست.

 

اگر چه هم‌اینک "کلیات سعدی" در حافظه‌ جهانی یونسکو و در فهرست جهانی میراث مستند به ثبت رسیده، اما قرن‌ها پیش از این در حافظه ملی فرهنگ جهانی، در ذهن و زبان مردمان و در حافظه تاریخی آنان به ثبت رسیده بود و سازمان یونسکو با هوشمندی، کارنامه فاخر خود را به واقعیتی تاریخی مزین ساخت.
اگرچه سالشمار عمر انفسی سعدی را به قرن هفتم می‌رسانند، اما روزشمار عمر آفاقی سعدی از حضور پیوسته و مداوم او از همان دوران تا کنون در نزد ما حکایت می‌کند؛ حضور پرشکوهی که اینک از پس قرن‌ها، ما همچنان بر خوان وی نشسته‌ایم و خوشه‌چین حکمت و دانش او شده‌ایم.
نام سعدی و آثار گرانبارش دیرزمانی است که حافظه تاریخی جهان را مزّین ساخته است. این افتخاری سترگ و نادر است که امروز و تا همیشه تاریخ، ما ایرانیان بدان مباهات می‌کنیم و در پیشگاه نام بلندش، ردای مفاخره بر تن می‌کشیم و کلاه تکریم و تعظیم از سر برمی‌داریم!

شنیدم هرچه در شیراز گویند
به هفت اقلیم عالم بازگویند
که سعدی هرچه گوید، پند باشد
حریص پند، دولتمند باشد
تا باد چنین بادا!»

 

به گزارش ایرانیان موفق ،  این سخنرانی در مراسم بزرگداشت روز جهانی میراث دیداری و شنیداری و رونمایی از دو اثر ایرانی تازه به ثبت‌رسیده شامل «کلیات سعدی» و «مسالک‌الممالک» اصطخری در فهرست حافظه جهانی یونسکو که سه‌شنبه (پنجم آبان) در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد، انجام شد.

اخبار مرتبط

ماجرای سخن گفتن حضرت سلیمان و مورچه

گفتگو من با خدا

تنها مشتی از لطافتت را به من ببخش ....

مراحل رشد

از او نزدیک تر چیزی نمی تواند باشد . . .

وقتی دعا می کنی،

سوگواری برای مردگان به سبک ایرانیان

دین به عنوان تکنولوژی شادی

آیا فشار قبر واقعیت دارد؟

خودشناسی دراخلاق و عرفان

علاج محجوبی نفس نزد عارفان

سهروردی و تحلیل مساله شر

منتهای عرفان

دانش، نجات و رهایی

مراحل یا سبک های زندگی از نظر کی یرکگارد

نهاد ناآرام و متحول انسان

زبان سرخ

کتمان حق ممنوع!

کمال انسان از منظر عرفان

دیگرگرایی و خودگرایی

عرفان در سلوک مولانا و تفاوت با حافظ و غزالی

در آمدی بر شناخت موسیقی قرآن

ولادت حضرت عیسی مسیح(ع)

ضرورت تحول در فکر

راز پیروزی در امتحان الهی

مراد از معنوی شدن چیست؟

ابراهیم و ذبح فرزند از دیدگاه کیرکگارد و ابن عربی

برهان اخلاقی کانت

عشق اصطرلاب اسرار خداست

جز عشق ندارم حکایتی

سی مرغ در پیشگاه سیمرغ

ایمان؛ شرط انفاق

ولایت در عرفان مولانا

زیبایی از نوع دینی

عرفان در ادبیات برون مرزی

معرفت نفس و خودسازی در پرتو توحید

خداوند از دیدگاه ملاصدر ا!

شیطان کیست؟ کسب و کار او چیست؟ و هدف از خلقتش چیست؟

تمثیلی از ذات پاک خداوند

اگر خدا را شناختی رهایش نمیکنی!

امیدبخش ترین آیه قرآن کدام است؟

‏شرح دعای تحویل سال

معجزه‌ای به نام دعای والدین

از زمین تا آسمان روح

وجدان جامعه در قبال گناهان اجتماعی

عاملی برای عزت و سربلندی!

جایگاه و اهمیت شادی و خنده حلال در اسلام

بهترین دارو برای درمان

پنج نفری که شیطان را بیچاره می‌کنند

فضیلتهای شب نیمه شعبان

دعایی که باعث گشایش در کارهای روزمره می‌شود

جریان شناسی عرفان های نوظهور

افلاطون، افلاطون عزیز ما!

برای زیباشناسی باید نگاه زیباشناسانه داشت

طرحی تازه از مراحل سیر حکمت و فرزانش در ایران

سفر به کعبه حقیقی

شرح سلوک گام به گام مولانا

خلوت و تنهایی در عرفان اسلامی

عرفان و جهان امروز

انسان و بت اکبر نفس

جهان، صحنه آزمایش الهی

موانع اصلی خودسازی

خوف و رجا، عامل تعادل رفتاری

تجلی قرآن در سیره اجتماعی و سیاسی امام خمینی

هدایت و گمراهی انسان بدست خود اوست نه خداوند

مصداق اسلام در قرآن کریم

راز آفرینش

در آغوش خداوند

مقصد و مقصود سائر و سالک

بخشیدن چیست؟

حکومت دینی، مقصود از حکومت دینی چیست؟

بلوغ معنوی چیست؟

عرفان و تصوف در عیار استاد شهید

روشنفکران دینی و مولوی

باب اول از گلستان سعدی

دست از کینه بردار

ساز نیکی را کوک کنیم

ای فرزند آدم

آدابی برای زنده کردن روح و نورانیت دل

captcha