13   
شناسه خبر: 1429   
تاریخ انتشار: 1395/03/03 13:59
تاریخچه قدیمی‌ترین تکیه تهران
تاریخچه قدیمی‌ترین تکیه تهران
 معلوم نیست که چه هنگام تأسیس جایی مختص، برای تعزیه‌خوانی و نمایش‌های مذهبی به مخیله ناصرالدین ‌شاه افتاد. البته این کار فقط به دست شخصی چون وی امکان‌پذیر بود، زیرا اولین و بزرگ‌ترین اتفاقات دورۀ قاجاری به خواست وی انجام شده است. بلندترین ساختمان طهران یعنی شمس‌العماره، اولین راه‌آهن ایران (ماشین ‌دودی)، چراغ‌ گاز، چراغ‌ برق و ...
 
به هر حال به سال 1285ق به دستور شاه، معیرالممالک از درباریان نزدیک شاه مأموریت یافت تکیه ‌دولت قدیمی را توسعه دهد. تکیه ‌دولتی که به دستور حاج ‌میرزا آقاسی صدراعظم محمدشاه تأسیس شده بود. تکیه قدیمی، که نمی‌دانیم چه شکلی بود تخریب شد. محبس حکومتی و خانه قدیمی امیرکبیر هم به آن افزوده گشت و بنای چند ضلعی از بیرون و مدوّر از درون شکل گرفت. بنایی در نوع خود بس عظیم که از منظر هوایی چون استادیومی به نظر می‌آمد.
 
من نمی‌دانم آیا آن زمان در اروپا تئاتری بود که امکان حضور بیست ‌هزار نفر را در خود داشته باشد یا خیر. ولی تکیه ‌دولت این ظرفیت را داشت البته با استاندارد ایرانی و نشستن بر روی زمین! شاید بتوان گفت تا آن زمان بزرگ‌ترین تئاتر شناخته شده جهان بود!
 
به هر حال امکان حضور همزمان بیست‌ هزار نفر آن هم در شهری دویست‌ هزار نفری اگر غلو نباشد شاهکاری است. کجای دنیا یک دهم جمعیت شهری امکان تماشای تئاتر در یک زمان را دارند؟ (حتی اکنون تالار رودکی دو هزار نفر گنجایش دارد). ساختمان تکیه در سه طبقه بنا گردید. با لژهایی مخصوص شاه و حرمسرا و اعیان و اشراف و گاه مکانی برای حضور فرنگیان مقیم دارالخلافه. 
 
لرد کرزن که زمانی سفر دور دنیایش را آغاز کرده بود و هنوز لرد نبود، هنگامی که به ایران آمد اولین چیزی که در طهران نظرش را جلب کرد همین بنا بود:
 
در انتهای باغ گلستان ساختمان گردی هست که من تیرها و میله‌های سقف باز آن را وقتی که به تهران وارد می‌شدم از دور متوجه شده بودم که از بام کوتاه خانه‌های اطراف برتر واقع شده بوده است، این تکیه یا تماشاخانه را برای مراسم سالانه تعزیه ساخته‌اند. من داخل این محل شدم و نظری به اطراف انداختم. بنا به کلی خالی بود. غیر از چند جانور که به زنجیر کشیده بودند که عمل حیرت‌آوری در چنان ساختمان خاص بود و آن شامل محوطۀ عظیم گنبدوار است و صفحة سنگی مدوّری در میان تکیه است که به وسیله پله و راهی سربالا حیواناتی را که در تعزیه به کار می‌برند در آنجا وارد می‌کنند. راهی سرگشاده در پیرامون این صحنه است و بعد از پنج ردیف صندلی که در موقع روضه یا تعزیه از زنان چادری سیاه دیده می‌شود از میان این معابر راهروی است که تعزیه‌خوانها به آنجا وارد می‌شوند.
 
در یک سمت، منبر سنگی بلندی است مانند سکوی کوچکی که ملا از آنجا کار تعزیه را اداره و یا آنکه مراسم را تعریف می‌کند. بر بالای دو ردیف سنگی سه طبقه طاقنماست که با آجر به طرز جالبی فرش کرده‌اند و طاق سبکی دارد. بعضی از این حجره‌ها که مختص بانوان حرم است پرده سبزی دارد. اصلاَ در نظر بود گنبدی هم بر آن بسازند و گفته‌اند شاه از آلبرت هال لندن نیک خوشش آمده بود و می‌خواست نظیر آن را در تهران بسازد، اما بعد معلوم شد که پایۀ این ساختمان سنگینی گنبد را کافی نیست. از این رو میله‌ها را نصب کردند و هر وقت مراسم تعزیه برگزار می‌شود برای جلوگیری از تابش آفتاب بر آن روپوشی می‌کشند که درست همان کاری است که در آمفی‌تئأترهای روسی می‌کردند، هرگاه نمایش تا شام طولانی شود به وسیله هزاران شمع که در شمعدانهای بلورین بر دیوارها هست روشنایی فراهم می‌شود. یک چندی هم در آنجا نور برق به کار افتاد که بعد انصراف حاصل شد با آنکه شاید درست از عهده این کار برنیامدند.
 
 
اوج فعالیت تکیه ‌‌دولت در محرم است. با اینکه حدوداً سیصد تکیه دیگر در تهران از قبیل تکیه سیدنصرالدین، تکیه درخونگاه، تکیه رضاقلی‌خان و... بود ولی به علت وابستگی به دربار در تکیه ‌دولت با شکوه‌ترین و عظیم‌ترین نمایشهای مذهبی اجرا می‌شد. و هزاران نفر هر روز 2بار، یک‌بار از سه ساعت به غروب مانده تا غروب و نوبت دوم از دو ساعت از شب گذشته به تماشا می‌نشستند. شاه گاه هر دوبار را در آن شرکت می‌کرد که در خاطراتش به تفصیل به آن اشاره کرده است.
 
ناصرالدین ‌شاه از همه امکانات دربار از قبیل جواهرات، لباس‌های فاخر، غلامان دربار، لشکریان و حتی باغ‌وحش همایونی جهت عظمت بخشیدن به این مراسم استفاده می‌کرد و می‌توان گفت تقریباَ تنها مراسمی بود که با حضور شاه و گدا بدون واسطه و آلایش ده روز ادامه می‌یافت. سفرا و نمایندگان و جهانگردان خارجی توضیح‌های زیادی از این مراسم داشته‌اند. به علت اینکه بسیاری از پرده‌های تعزیه در واقع با روح و دل و جان مردم ممزوج بود و اشک آنان را سرازیر می‌کرد جهانگردان و ناظرین خارجی هم از این همه احساسات به وجد و تعجب و گاه حتی با مردم در بروز احساسات همراهی می‌کردند. زیباترین توضیحها در این زمینه را ارنست ارسل جهانگرد بلژیکی نوشته، آنجایی که می‌نویسد:
 
بازیگران که همه در ایفای نقش خود مهارت داشتند به روی صحنه حاضر شدند و همگی گفتاری را که می‌بایست بگویند در طوماری نوشته و در دست داشتند. لباس همه‌شان البته لباس عربی بود و هیچ دکور و صحنه‌سازی در کار نبود فقط روی اعلان که به بیرق نصب شده بود محل حادثه هر پرده جهت اطلاع تماشاگران می‌نوشتند. تئاتری که در آن شکسپیر تراژدیهای جاودانی خود را بازی می‌کرد، نباید با این صحنه‌ها فرق زیادی داشته باشد...
 
در پرده اول آل ‌علی (ع) برای مشاوره دور هم جمع شدند. مذاکرۀ نسبتاَ طولانی آنان بالاخره به اینجا منتهی شد که یکی از میان آنها به همراهی افراد خانواده خود برای انجام مأموریتی اعزام شود. این جنگجوی دلاور بر اسب ترکمن که از اصطبل سلطنتی آورده بودند ... سوار گردید. زنها و پسربچه‌ها با لباس مبدل در تخت روان جای گرفتند. سپاهیان بعضی پیاده و بعضی بر اسبهای زیبای دربار سوار بودند و اسباب و اثاث را بر پشت شترهایی که با پارچه‌های رنگارنگ زینت یافته بود بار نمودند. آنگاه این دار و دستۀ پُر طمطراق به آهنگ موزیکال نظامی سه بار روی سکو گشتی زد و بعد از صحنه خارج شد.
 
... نتیجۀ اردوکشی تأثرانگیز بود یکی از جنگجویان که توانسته بود از چنگ دشمن جان سالم بدر برد خبر غم‌انگیز جنگ را با نوحۀ گریه‌آوری به طرفداران علی(ع) تعریف می‌نمود. زنها با شیون و زاری به عنوان سوگ و منتهای ناامیدی به سر و روی خود کاه ـ که نشان‌دهنده ریگ بیابان بود می‌پاشیدند لحظه ‌لحظه سخنان این ترامن [در تراژدی معروف «فدر» اثر راسین اسم حاکمی است که در پرده پنجم داستان مرگ قهرمانان را بازگو می‌کند] با گریه ‌زاری تماشاگران قطع می‌گردید و از هر طرف تکیه، لعنت خشم‌آمیزی بر علیه معاویه [!] و یاران او بلند می‌شد. این لعنت و نفرین توأم با هق‌هق گریه‌های دلخراش، و فریاد حسین!حسین! و بالاخره نالۀ همه جانبه «یو ! یو !» بود. حتی خود بازیگر نیز اشک می‌ریخت کسی که بغل دست من نشسته بود با آنکه یک استاد دیرباور و شکاک بود با وجود این صادقانه و به طرز دلسوزی می‌گریست... به گمان من هیچ‌کسی در دنیا قادر نیست ناامیدی و خشم و ترحمی که قلب این جمعیت انبوه را می‌سوزاند توصیف کند... بدون شک چنین اندوهی ساختگی و ظاهری نبود بلکه جوشش قلب و تأثر صادقانه ملتی بود که بر شهادت امامان خود از روی ایمان اشک می‌ریختند،... هیچ‌جا حتی در «پلازا دتوروس» شهر سویل [اسپانیا] من چنین نمایش عجیبی ندیده بودم که انبوه جمعیت این چنین از خود بی خود شوند و وضع روحی‌شان لحظه‌ به ‌لحظه از یک خشم بی‌رحمانه به ناامیدی عمیق و از اندوه بی‌پایان به غضبی وحشتناک تبدیل شود. 
 
تا روز مرگ ناصرالدین‌شاه مراسم با همان شیوه و هزینه‌های زیاد در تکیه اجرا می‌شد ولی با ترور شاه همه چیز و از جمله مراسم تکیه برهم ریخت. شاه جدید علائق و تفنن شاه شهید را نداشت هر چند به رسم هر ساله تعزیه برگزار می‌شد و شاه‌مظفر به لژ پدر می‌رفت ولی کو آن رونق سابق!
 
ساختمان تکیه هم به علت بی‌مبالاتی در ساخت اولیه و عدم نگهداری ثانویه چند بار دستخوش نشستهای پی و اصلاح طبقات شد. یعنی یک طبقه از روی آن برداشتند. اسکلت چوبی روی بنا که روی آن چادر کشیدند بر چیده شد و به دست متخصصان خارجی اسکلت آن فلزی شد. ولی با همه این مصائب این بنا به هر زحمتی نفسی می‌کشید و سرپا بود. دوره پهلوی دوره رخوت و تعطیلی این بنا بود. آخرین تعزیه، تعزیه قاجار بود. ساختمان مدور این بنا جای مناسبی برای جلسه عزل قاجار و نصب پهلوی تشخیص داده شد. عین‌السلطنه شاهد این آخرین تعزیه بود:
 
ارباب کیخسرو مثل همان معین‌البکاهای (تعزیه‌گردانهای سابق) ایام گذشته ترتیب مجلس می‌داد. به ما گفتند دور تخت باید بایستید. جمعی هم مثل من و مثل عربهایی که در تعزیه درست می‌کردند دور تخت جمع و منتظر جنگ و دعوای امام با مخالفین بودیم. عین‌الدوله و موثق‌الدوله با فرمانفرما بودند. عین‌الدوله پایش درد می‌کرد و خیلی کسل بود. همه تف و لعنت فرستادند که لازم نداشت شما حاضر شوید مخصوصاَ با حال مرض و پادرد. مجدالدوله آمد. همین‌قدر که وضع مجلس را دید زود رفت. موثق‌الدوله هم فرار کرد. اما عین‌الدوله و فرمانفرما ماندند تا آخر مجلس.
 
بعد از پایان مجلس مؤسسان تغییر سلطنت، این ساختمان به علت مخالفتهای علنی رضاشاه با تعزیه و عزاداری گردشگه باد شد. تا اینکه پس از سالها استواری به سال 1325 شمسی به دستور نامیمون عبدالحسین هژیر خراب شد. به جای آن بنای زمخت و زشت بانک ملی شعبه بازار سر برآورد که آدم را یاد فرهنگ رسمی و خشک آلمانی می‌اندازد. آن کاشیهای زیبای رنگی کجا و این مرمرهای کثیف کجا. یاد تکیه ‌دولت را زنده می‌کنیم با تماشای تصاویری از دوران ابهت آن.
 
 
پایگاه خبری ایرانیان موفق
اخبار مرتبط

آشنایی با پل نا کجا آباد در جاده آتلانتیک

کشورهایی که هزینه سفر به آنها شاید بسیار کمتر از سفر به شهرهای دیگر ایران باشد.

با ثروتمندترین کشورهای دنیا آشنا شوید

شادترین گورستان های دنیا

با 15 شهر شناور برروی آب آشنا شوید

زیباترین گنبدها در ایران

جاذبه گردشگری قصر هنرهای زیبایی مکزیک

باسکونت در روستای هواکسی درچین صاحب یک خودرو و یک ویلا شوید

یکی از جاذبه های گردشگری اسپانیا باغ وحش بیوپارک والنسیا

با جاذبه های گردشگری هلندآشنا شوید

آشنایی با تمامی جاذبه های گردشگری شهر بانکوک

زیباترین رودخانه رنگین کمانی دنیا

جاذبه های گردشگری هند

کره شمالی کشوری که مسافرت به آن تقریبا غیر ممکن است !!!

۸ کشور اول گران توریستی

ترسناک ترین جاذبه های دنیا برای گردشگری

معرفی 10 جاذبه گردشگری آفریقا

درخت رنگین کمان

معرفی جاذبه های گردشگری 10 مکان دیدنی در جهان

فهرستی از شگفت انگیزترین و زیباترین مکان‌های دیدنی سراسر جهان

5 موزه جالب در زیرآب

۱۰ مکان زیبای پاییزی در دنیا

خلیج سان فرانسیسکو و استخرهای رنگارنگ نمک

Germen Crew شهر رنگین کمانی مکزیک

عجایب طبیعت درچین

زیباترین نقاط جهان

جاذبه گردشگری زیباترین برج های ساعت دنیا

جاذبه های گردشگری برای فصل زمستان و پاییز

با جاذبه های طبیعی شگفت انگیزجهان آشنا شوید

قصر هنرهای زیبا (Palacio de Bellas Artes) مکزیک

جاذبه های گردشگری هلند

پشت بام های باز شگفت انگیز هتل های معروف دنیا

جاذبه های گردشگری لس آنجلس

سفر به زیبایی های طبیعت جهان

معرفی 17 هتل رویایی اروپایی

سفربه مکانهای ماورالطبیعه امریکا

10 جاذبه گردشگری در چین

زیباترین جزایر دنیا

سردترین نقاط مسکونی جهان

لذت بردن از مناظر دیدنی پائیزی در چین

مجسمه های خلاقانه و چشم نواز جهان

شبه جزیره زیبای شمال ایران

۱۰ مورد از جاهای دیدنی که باتغییرات اب و هوایی امکان ناپدید شدن انها هست

تصاویری از شهرهای رنگارنگ جهان

ساخت جنگل طبیعی در هتلی در دبی

شهرهایی که خودرو در انها رفت و آمد ندارند

بهترین و پربازدیدکننده‌ترین موزه‌های جهان کدامند؟

یکی دیگر از عجایب هفتگانه دره آب فشان‌ها در روسیه

12 دریاچه ی شگفت انگیز ایران

میدان فردوسی در شهر رم ایتالیا

جاذبه های گردشگری استان البرز

بازدید از موزه جنگ در کرمانشاه

رستورانی وسط اقیانوس هند

جاذبه های بکرجزیره هرمز در جنوب ایران

گوا وسیع‌ترین سواحل و مراکز تفریحی ساحلی هند

شهر الجمیره یا ونیز دبی

معرفی 10 شهر ارزان دنیا

بهترین نقطات زمین برای دیدن حیوانات نادر و جذاب

عجایب جنگل آمازون

مون سن میشل جزیره جزر و مدی در شمال فرانسه

معبد سنگی داش کسن بنای تاریخی از دوره ایلخانیان

تاج محل یکی از زیباترین مکانهای دیدنی دنیا

رستوران ایتها (Ithaa) رستورانی زیر آبیِ در مالدیو

10مسجد زیبا و قدیمی جهان

شهری که از گودال برخورد شهاب سنگ بازمین بنا شده است.

هتل های شیک و درجه یک ایران کدامند.

مهم‌ترین مقصدهای گردشگری پزشکی در دنیا کجاست؟

درخت بز در مراکش +عکس

14 کشور اول جهان که بیشترین توریست را دارند

کاهش زمان سفر ریلی تهران - مشهد کمتر از 10 ساعت

جشنواره هنر بالی

رویایی ترین هتل های رو باز جهان!

مسجد جامع شافعی، یکی از باشکوه ترین مساجد ایران

بازدید از موزه های تهران

مجموعه تاریخی عباس آباد

مرتفع‌ترین پل شیشه‌ای جهان کجا قراردارد

جاذبه های گردشگری تهران

۱۰ جاذبه برتر گردشگری در استانبول

با شهر جهنم آشنا شوید!

صلح‌ طلب‌ترین کشورهای جهان !

شهری که ناپدید شد و مردم آن سنگ شدند!

شگفتی های طبیعت جهان

دره مرادبیگ از آثار تاریخی شهر همدان

اقامت در هتل یا غار؟

دیدنی هایی بی نظیر از فرانسه

کاروانسرای خانات، بزرگترین کاروانسرای درون شهری تهران

لاجیم، نگین انگشتری سوادکوه

سرای زیبای مشیر در شیراز

آشنایی با گنبد علویان همدان

7 مکانِ کمتر شناخته شده در شمال ایران برای سفر

با روستای زیبای واریان آشنا شوید!

تفریحات هیجان انگیز در ساحل کیش

پارک دومنظوره در اتریش

100 نقطه‎ ایران که قبل از مرگ باید دید

قدیمی‌ترین کلیسای جهان در ایران

کوهستان جادویی لهستان

تنها منار جنبان تمام خشتی دنیا

آبشار زرد لیمه

موزه میراث روستایی گیلان

پلی از ریشه درختان زنده در هند

captcha