46   
شناسه خبر: 382   
تاریخ انتشار: 1394/12/02 12:33
دکتر محمود حسابی زاده
دکتر محمود حسابی زاده

سید محمود حسابی زاده ۳ اسفند ۱۲۸۱ – درگذشت ۱۲ شهریور ۱۳۷۱ با نام اصلی محمود خان میرزا حسابیمعروف به پروفسور حسابی،فیزیکدان، سناتور، وزیر آموزش و پرورش و بنیانگذار فیزیک دانشگاهی در ایران بود.محمود حسابی در تهران از پدر و مادر تفرشی زاده شد. پدرش سید عباس معزالسلطنه و مادرش گوهرشاد حسابی هر دو اهل تفرش و از سادات تفرش بودند.

او چهار سال اول دوران کودکی‌اش را در تهران سپری نمود. در هفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت با تنگدستی و مرارت‌های دوری از میهن، در مدرسه کشیش‌های فرانسوی آغاز کرد. در همان زمان تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی را نزد مادرش فرا می‌گرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ می‌دانست. او همچنین بر کتب بوستان، گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف کامل داشت. حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنا بود. او در نواختن ویولن و پیانو مهارت داشت. وی در چند رشته ورزشی نیز موفقیت‌هایی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غریق در رشته شنا در دوران نوجوانی در بیروت. محمود حسابی در ۱۲ شهریور سال ۱۳۷۱ هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگی) وی در شهر تفرش قرار دارد.همچنینوزارت راه و ترابری جمهوری اسلامی ایران یکی از کشتی‌های ناوگان ایران را به نام دکتر حسابی نام گذاری کرده است.

تحصیلات

شروع تحصیلات متوسطه او همزمان با آغاز جنگ جهانی اول و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در کالج آمریکایی بیروت به تحصیلات خود ادامه داد. در سن 17 سالگی لیسانس ادبیات، و در سن 19 سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ‌التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک می‌کرد. او همچنین در رشته‌های پزشکی، ریاضیات و ستاره‌شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت.

حسابی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشته ی فیزیک به تحصیل و تحقیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ میلادی در سن 25 سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را، با ارائه ی رساله‌ای تحت عنوان «حساسیت سلول‌های فتوالکتریک»، با درجه عالی دریافت نمود.

  1. لیسانس ادبیات از دانشگاه آمریکایی بیروت (۱۲۹۹ ه. ش)
  2. لیسانس مهندسی راه و ساختمان از دانشگاه فرانسوی بیروت (۱۳۰۱ ه. ش)
  3. لیسانس ریاضیات، ستاره‌شناسی و زیست‌شناسی از دانشگاه آمریکایی بیروت (۱۳۰۳ ه. ش)
  4. لیسانس مهندسی برق از دانشکده برق پاریس (۱۳۰۴ ه. ش)
  5. لیسانس مهندسی معدن از مدرسه عالی معدن پاریس (۱۳۰۵ ه. ش)
  6. دکتری فیزیک از دانشگاه سوربن فرانسه (۱۳۰۵ ه. ش)

وی در سال ۱۹۵۷ به عنوان سناتور انتصابی تهران وارد دوره چهارم مجلس سنای ایران شد. وی همچنین وزیر آموزش و پرورش کابینه محمد مصدق در سال‌های ۱۹۵۱-۱۹۵۲ بوده‌ است .

فعالیت‌های شغلی و اجتماعی دکتر حسابی با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور، به ایران بازگشت و به پایه‌گذاری علوم نوین و تاسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی،دانشکده‌های فنی و علوم دانشگاه تهران، نگارش ده‌ها کتاب و جزوه و راه‌اندازی و پایه‌گذاری فیزیک و مهندسی نوین پرداخت.

خدمات دکتر محمود حسابی زاده :

  • اولین نقشه‌برداری فنی و تخصصی کشور (راهبندرلنگه به بوشهر)
  • اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راهتهران به دربندسر)شمشک
  • پایه‌گذاری اولین مدارس عشایری کشور
  • پایه‌گذاری دارالمعلمین عالی (دانشسرای عالی)
  • ساخت اولین رادیو در کشور
  • راه‌اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور
  • راه‌اندازی اولین مرکز زلزله‌شناسی کشور
  • راه‌اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور
  • راه‌اندازی اولین دستگاهرادیولوژی در ایران
  • محاسبه و تعیینساعت رسمی ایران
  • پایه‌گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشاد
  • شرکت در پایه‌گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی
  • تدوین اساسنامه طرح تاسیسدانشگاه تهران پایه‌گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران
  • پایه‌گذاریدانشکده علوم دانشگاه تهران
  • پایه‌گذاری شورای عالی معارف
  • پایه‌گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران
  • پایه‌گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه‌گیری فواصل گام‌های موسیقی ایرانی به روش علمی
  • پایه‌گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهش‌های موسیقی
  • پایه‌گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی
  • پایه‌گذاری موسسه ژئوفیزیکدانشگاه تهران
  • پایه‌گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران
  • پایه‌گذاریسازمان انرژی اتمی ایران
  • پایه‌گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران
  • پایه‌گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهواره‌ها در شیراز
  • مشارکت در پایه‌گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان
  • پایه‌گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران
  • ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)
  • تدوین اساسنامه و تاسیسموسسه ملی استاندارد
  • تدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت
  • پایه‌گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت درالکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)
  • راه‌اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق ژنراتور در کشور
  • ایجاد اولین کارگاه‌های تجربی در علوم کاربردی در ایران
  • ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور
  • تاسیس واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی ۱۳۶۱
  • تشکیل و ریاست کمیته پژوهشی ایران ۱۳۶۰
  • جوایز و افتخارات۱۳۴۹ – دریافت عنوان «استاد برجسته دانشگاه تهران
  • ۱۳۶۵برگزاری کنفرانس سالانه فیزیک ایران در ۱۳۶۵ در گرامی‌داشت محمود حسابی
  • نشانلژیون دونور فرانسه

طرح تاسیس دانشگاه تهران

حسابی نخستین رئیس دانشکده فنی، پس از تاسیس دانشگاه تهران بود. در مورد نقش دکتر حسابی در تاسیس دانشگاه تهران عقاید مختلف و متقاوتی وجود دارد.

مهدی خزعلی به نقل از وی می‌نویسد:

جهت تاسیس دانشگاه تهران با وساطت یکی از دوستان وقت ملاقاتی از وزیر معارف وقت گرفتم، پس از توضیح طرح، وزیر معارف از من پرسید: «دانشگاه بسازید که چه بشود؟من عرض کردم: دکتر و مهندس‌ها که برای تحصیل به فرنگ می‌روند را در مملکت خودمان تربیت کنیم. و او پاسخ داد: تربیت دکتر و مهندس برای ما صد سال زود است.

متاثر از کوته فکری وزیر معارف از دفتر وزیر خارج شدم، دوستی که آزردگی مرا دید برای تسلی خاطر گفت من می‌توانم از رضا شاه برایت وقت ملاقات بگیرم. وقت ملاقات با رضا شاه تعیین شد، برای او طرح تاسیس دانشگاه تهران را شرح دادم و شاه پرسید «که چه شود؟» عرض کردم به جای آنکه جوانان ما به فرنگ بروند در مملکت خودمان دکتر و مهندس آموزش دهیم و رضا شاه باز پرسید «که چه شود؟» و عرض کردم: «این جاده‌ها و راه‌آهن را آلمان‌ها می‌سازند مهندسین خودمان بسازند و رضاشاه بسیار استقبال کرد و گفت بروید طرح‌تان را بنویسید به مجلس می‌گویم رای بدهد! و من از همان شب شروع به نگارش طرح دانشگاه کردم. فردای آن روز از دربار به در خانه‌ام آمدند، تعجب کردم که با من چه کار دارند، دیدم یکصد هزار تومان پول فرستاده‌اند که اعلیحضرت فرموده‌اند، کارتان را شروع کنید و طرح‌تان را نیز بنویسید. این همان مبلغ خرید زمین دانشگاه تهران بود و کار ساخت و ساز همزمان با نوشتن طرح آغاز شد.

موزه دکتر حسابی

اندک زمانی پس از مرگ حسابی در سال ۱۳۷۲، خانه او تبدیل به موزه‌ای شد که در آن وسایل شخصی، مدارک علمی و تحصیلی، نشان‌ها و تقدیرنامه‌ها و عکس‌های قدیمی و متن نطق‌ها و نوشته‌ها در آن به نمایش گذاشته شده‌است. این موزه در خیابان تجریش، خیابان مقصودبیک قرار داردکه در گذشته چهارراه حسابی نامیده می‌شد.

آثار به جای مانده از محمود حسابی در زمینه‌های فیزیک، زبان فارسی و پژوهش‌های فرهنگی شامل ۲۱ کتاب و مقاله‌است. برخی از مهمترین آثار وی عبارتند از:

  • کتاب‌های فیزیک دبیرستان ۱۳۱۸
  • کتابی در تفسیر امواج دوبر در شش رساله، دانشگاه تهران ۱۹۴۶
  • مقاله ذرات پیوسته، در نشریه آکادمی علوم آمریکا ۱۹۴۷
  • مقاله اثبات نظری بیشتر بودن جرم ذرات شارژ شده به وسیله نور نسبت به الکترون (پیشنهاد تفسیر قانون جاذبه ی عمومی نیوتون و قانون میدان الکتریکی ماکسول)، گزارش نشریه انجمن فیزیک آمریکا
  • مقاله مدل ذرات بی‌نهایت گسترده، نشریه ی فیزیک فرانسه
  • کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران
  • رساله نظریه ذرات بی‌نهایت گسترده، دانشگاه تهران ۱۹۷۷

 

captcha