64   
شناسه خبر: 529   
تاریخ انتشار: 1394/12/08 12:04
ناصرخسرو
ناصرخسرو

ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی،معروف به ناصرخسرو (۳۹۴–۴۸۱ ه‍. ق) از شاعران بزرگ فارسی‌ زبان، حکیم و جهانگرد ایرانی و از مبلغان مذهب اسماعیلی بود. وی بر اغلب علوم عقلی و نقلی زمان خود از قبیل فلسفهٔ یونانی و حساب و  طب  و  موسیقی  و نجوم و فلسفه و کلام تبحر داشت و در اشعار خویش به کرات از احاطه داشتن خود بر این علوم تأکید کرده‌است. ناصر خسرو به همراه حافظ و رودکی جزء سه شاعری است که کل قرآن را از برداشته‌است. وی در آثار خویش، از آیات قرآن برای اثبات عقاید خودش استفاده کرده‌است.

زندگی‌نامه

ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی، معروف به ناصرِ خسرو، در ۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری (۳ سپتامبر ۱۰۰۴ میلادی، ۱۲ شهریور ۳۸۳ خورشیدی) در روستای قبادیان در بلخ در خانوادهٔ ثروتمندی که ظاهراً به امور دولتی و دیوانی اشتغال داشتند چشم به جهان گشود.

 بگذشت ز هجرت پس سیصد نود و چار   بنهاد مرا مادر بر مرکز اغبر

(اغبر = غبارآلود، مرکز اغبر = کره زمین)

در آن زمان پنج سال از آغاز سلطنت سلطان محمود غزنوی می‌گذشت. ناصر خسرو در دوران کودکی با حوادث گوناگون روبرو گشت و برای یک زندگی پرحادثه آماده شد: از جمله جنگهای طولانی سلطان محمود و خشکسالی بی‌سابقه در خراسان که به محصولات کشاورزان صدمات فراوان زد و نیز شیوع بیماری وبا در این خطه که جان عدهٔ زیادی از مردم را گرفت.

ناصر خسرو از ابتدای جوانی به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت و قرآن را از بر کرد. در دربار پادشاهان و امیران از جمله سلطان محمود و سلطان مسعود غزنوی به عنوان مردی ادیب و فاضل به کار دبیری اشتغال ورزید و بعد از شکست غزنویان از سلجوقیان، ناصر خسرو به مرو و به دربار سلیمان چغری بیک، برادر طغرل سلجوقی رفت و در آنجا نیز با عزت و اکرام به حرفه دبیری خود ادامه داد و به دلیل اقامت طولانی در این شهر به ناصر خسرو مروزی شهرت یافت.

در سن چهل سالگی شبی در خواب دید که کسی او را می‌گوید «چند خواهی خوردن از این شراب که خرد از مردم زایل کند؟ اگر بهوش باشی بهتر» ناصر خسرو پاسخ داد «حکما، چیزی بهتر از این نتوانستند ساخت که اندوه دنیا ببرد». مرد گفت «حکیم نتوان گفت کسی را که مردم را به بیهشی و بی خردی رهنمون باشد. چیزی باید که خرد و هوش را بیفزاید.» ناصر خسرو پرسید «من این از کجا آرم؟» گفت «عاقبت جوینده یابنده بود» و به سمت قبله اشاره کرد. ناصر خسرو در اثر این خواب دچار انقلاب فکری شد، از شراب و همه لذائذ دنیوی دست شست، شغل دیوانی را رها کرد و راه سفر حج در پیش گرفت. وی مدت هفت سال سرزمینهای گوناگون از قبیل آذربایجان، ارمنستان، آسیای صغیر، حلب، طرابلس، شام،سوریه، فلسطین، جزیرة العرب، قیروان، تونس و سودان را سیاحت کرد و سه یا شش سال در پایتخت فاطمیان یعنی مصر اقامت کرد و در آنجا در دوران المستنصر بالله به مذهب اسماعیلی گروید و از مصر سه بار به زیارت کعبه رفت.     

وی که به دنبال سرچشمه حقیقت می‌گشت با پیروان ادیان مختلف از جمله مسلمانان، زرتشتیان، مسیحیان، یهودیان و مانویان به بحث و گفتگو پرداخت و از رهبران دینی آنها در مورد حقیقت هستی پرس و جو کرد. اما از آنجا که به نتیجه‌ای دست نیافت، دچار حیرت و سرگردانی شد و برای فرار از این سرگردانی به شراب و می‌گساری و کامیاری‌های دوران جوانی روی آورد.

ناصر خسرو در سال ۴۴۴ بعد از دریافت عنوان حجت خراسان از طرف المستنصر بالله رهسپار خراسان گردید. او در خراسان و به‌خصوص در زادگاهش بلخ اقدام به دعوت مردم به کیش اسماعیلی نمود، اما برخلاف انتظارش مردم آنجا به دعوت وی پاسخ مثبت ندادند و سرانجام عده‌ای تحمل او را نیاورده و در تبانی با سلاطین سلجوقی بر وی شوریده، و از خانه بیرونش کردند. ناصر خسرو از آنجا به مازندران رفت و سپس به نیشابور آمد و چون در هیچ‌کدام از این شهرها در امان نبود به طور مخفیانه می‌زیست و سرانجام پس از مدتی آوارگی به دعوت امیر علی بن اسد یکی از امیران محلی بدخشان که اسماعیلی بود به بدخشان سفر نمود و بقیهٔ ۲۰ تا ۲۵ سال عمر خود را در یمگان بدخشان سپری کرد.

پانزده سال بر آمد که به یمگانم   چون و از بهر چه زیرا که به زندانم

و تمام آثار خویش را در بدخشان نوشت و تمام روستاهای بدخشان را گشت. حکیم ناصر خسرو دربین اهالی بدخشان دارای شأن، مقام و منزلت خاصی است تا حدی که مردم او را به‌نام «حجت»، «سید شاه ناصر ولی»، «پیر شاه ناصر»، «پیر کامل»، و غیره یاد می‌کنند. او در ۴۸۱ قمری (۱۰۸۸ میلادی، ۴۶۷ خورشیدی) درگذشت. مزار وی در یمگان زیارتگاه است. از ناصر خسرو زن و فرزندی نماند؛ زیرا وی تا پایان زندگانی مجرد بود.

شخصیت ناصر خسرو

ناصر خسرو یکی از شاعران و نویسندگان درجه اول ادبیات فارسی است که در فلسفه و حکمت دست داشته، آثار او از گنجینه‌های ادب و فرهنگ ما محسوب می‌گردند. او در خداشناسی و دینداری سخت استوار بوده‌است، و مناعت طبع، بلندی همت، عزت نفس، صراحت گفتار، و خلوص او از سراسر گفتارش آشکار است. ناصر در یکی از قصاید خویش می‌گوید که به یمگان افتادنش از بیچارگی و ناتوانی نبوده، او در سخن توانا است، و از سلطان و امیر ترس ندارد، شعر و کلام اوسحر حلال است. او شکار هوای نفس نمی‌شود، او به یمگان از پی مال و منال نیامده‌است و خود یمگان هم جای مال نیست. او بنده روزگار نیست، چرا که بندهٔ آز و نیاز نیست، این آز و نیازند که انسان به درگاه امیر و سلطان می‌آورند و می‌مانند. ناصر جهان فرومایه را به پشیزی نمی‌خرد. (از زبان خود ناصر خسرو). او به آثار منظوم و منثور خویش می‌نازد، و به علم و دانش خویش فخر می‌کند، این‌کار او گاهی خواننده را وادرا می‌کند که ناصر به یک شخص خود ستا و مغرور به خودپرست قلمداد کند.

 علی دشتی در این باره می‌گوید: مردی است با مناعت طبع، خرسند فروتن، در برابر رویدادها و سختی‌ها بردبار، اندیشه‌ورز، در راه رسیدن به هدف پای می‌فشارد. ناصر خسرو دربارۀ خود چنین می‌گوید:

گه نرم و گه درشت چون تیغ   پند است نهان و آشکارم
با جاهل و بی خرد درشتم   با عاقل نرم و بردبارم

ناصر در سفرنامه رویدادها و قضاها را با بیطرفی و بی غرضی تمام نقل می‌کند. اما زمانی‌که به زادگاهش بلخ می‌رسد و به امر دعوت به مذهب اسماعیلی مشغول می‌شود، ملّاها و فقها سد راه او شده و عوام را علیه او تحریک نموده، خانه و کاشانه‌اش را به‌نام قرمطی، غالی و رافضی به آتش کشیده قصد جانش می‌کنند، به این سبب در اشعار لحن او اندکی در تغییر می‌کند، مناعت طبع، بردباری و عزت نفس دارد اما نسبت گرایش به مذهب اسماعیلی و وظیفه‌ای که به وی واگذار شده بود و نیز رویارویی با علمای اهل سنت و با سلجوقیان و خلیفگان بغداد که مخالفان سرسخت اسماعیلیان بودند، ستیز و پرخاشگری در وی بیدار می‌شود، به فقیهان و دین‌آموختگان زمان می‌تازد و به دفاع از خویشتن می‌پردازد.

آثار ناصر خسرو

ناصر خسرو دارای تالیفات و تصنیفهای بسیار بوده‌است، چنانچه خود درین باره گوید:

منگر بدین ضعیف تنم زانکه در سخن / زین چرخ پرستاره فزونست اثر مرا

آثار ناصر خسرو عبارت اند از:

  • دیوان اشعار فارسی
  • دیوان اشعار عربی (که متأسفانه در دست نیست). خود دربارهٔ دو دیوان فارسی و تازی چنین گوید:

بخوان هر دو دیوان من تا ببینی / یکی گشته باعنصری، بحتری

یا:

این فخر بس مرا که به هر دو زبان / حکمت همی مرتب و دیوان کنم

  1.  سعادت‌نامه - رساله ایست منظوم شامل سیصد بیت.
  2.  روشنایی‌نامه - این رساله نیز به نظم فارسی است.
  3.  دلیل‌المتحرین
  4.  دیوان اشعار
  5.  جامع الحکمتین - رسالة است به نثر دری در بیان عقاید اسماعیلی.
  6.  خوان الاخوان - کتابی است به نثر دری در اخلاق و حکمت و موعظه.

  7.  زادالمسافرین - کتابی است در حکمت الهی بزبان دری.

  8.  گشایش و رهایش - رساله لیست به نثر دری شامل سی سؤال و جواب آنها.

  9.  وجه دین - کتابیست به نثر دری در مسایل کلامی و باطن عبادات و احکام شریعت.

  10.  دلیل المتحرین - مفقود. (در بیان الادیان ابوالمعالی از آن نام برده شده‌است)

  11. بستان العقول - آنهم مفقود

  12.  سفرنامه - این کتاب مشتمل بر بخشی از مشاهدات سفر هفت ساله ایشان بوده و یکی از منابع مهم جغرافیای تاریخی به حساب می‌آید.

سفرنامۀ ناصرخسرو

      به غیر از اینها کتب و رسالات دیگری نیز منسوب به حکیم ناصر خسرو هستند که ازین قرارند: اکسیر اعظم، قانون اعظم، دستور اعظم، کنزالحقایق، رسالة الندامه الی زادالقیامه و سرالاسرار

پایگاه خبری ایرانیان موفق
اخبار مرتبط

کسب 3 مدال طلا،‌2 نقره و4 برنز حاصل تلاش نمایندگان ایران

جشن و شادی مردم تهران برای پیروزی روحانی

سید محمد حسن سید شجاع خالق برند "اریکا"

رونمایی از پوستر فیلم ویلایی ها

شروع کار سامانه ثبت نام کارورزی

هنرمند موفق

«فروشنده» دومین اسکار فرهادی

نوآوری در کسب وکار را چه زمانی و چگونه باید به کار برد

آغاز پیش‌فروش بلیت‌های نوروز از ۱۷ بهمن

در دانشگاه شهید بهشتی جایزه ملی «تعالی و پیشرفت» اعطا شد

پذیرفته‌شدگان نهایی رشته‌های نیمه‌متمرکز

پایان مسابقات کشتی جام جهان پهلوان غلامرضا تختی

احداث پارک بانوان با اختصاص بیش از سه میلیارد تومان

فیل سواری جالب یزدانی و رادان

دشوارترین سؤالات زندگی را ازخود بپرسید

روش صحیح برخورد با دختر بچه های بی نظم

خطای دید

بازگشت باران به تهران

اگر زمین دور خودش نمی چرخید چه می شد؟

با بهانه گیری کودکان چطور مقابل کنیم ؟

با نگاه کردن به پوست، ناخن و مو سلامتی شما مشخص می شود

راهکارهای پیشگیری و درمان زگیل

قوانینی برای داشتن زندگی موفق و شاد

9 اشتباه مدیران که باعث میشود کارمندان شایسته کارشان را ترک کنند را بشناسید

با این 6 گام مسیر کارآفرینی را با فراز و فرودهای کمتری تجربه کنید

اگر این علایم را دارید حتما به مرخصی بروید

زندگی نامه بهلول و دین اسلام

با 10 نفر اول برترین داشمندان و نوابغ زنده جهان آشنا شوید

هر شب پیش از رفتن به رختخواب (یا پس از بیدارشدن) این پرسش ها را از خود بپرسید !

زندگی نامه نیما یوشیج

عاشق دروغگویی بچه هام!!!

روش برنامه ریزی برای موفقیت در کسب و کار

عادت های غلط و مخرب در محل کار را بشناسیم .

راهکارهای برای شاد زیستن

چند راهکار برای مقابله با اضطراب

"حتی اگر برای پول کار می کنید با عشق کار کنید"

مدیر موفق ایرانی در نیسان

عکس های دیدنی

راهکارهایی تربیتی برای داشتن یک کودک سالم

مادر شوهرها و عروس خانمها لطفا بخوانید!!!

نسخه طب سنتی برای لاغری

چگونه بر ترس از شکست غلبه کنیم؟

ایده های یلدایی

ایده های یلدایی

راهکارهایی برای آموزش تنها خوابیدن به کودک

از روی نقاشی های کودکتان به نکته هایی پی خواهید برد که تا به حال حتی به آن فکر هم نکرده بودید!!!

با این 11 قانون احساس خوشبختی را برای خود به ارمغان بیاورید !!

با رفتارهایی خودتخریبی که باعث تخریب جسم و روان تان می شود آشنا شوید.

شما برای ثروتمند شدن به چه چیز نیاز دارید تا صفرهای بیشتری را جلوی رقم حساب بانکی خود اضافه کنید؟

نماز حاجت امام رضا(ع)

چه زمانی وقت آن است که یک وابستگی عاطفی را تمام کنید؟

بر طبق ماه تولدتان ورزش کنید!!!

عکس های دیدنی 6

۹ ویژگی شخصیتی که با نگاه کردن پی به انها می برید

چیستان {1}

تست هوش تصویری 4

ساخت ربات نجات غریق

اصول نگارش صحیح ایمیل حرفه ای ها در کسب وکار

تناسب تحصیلات چقدر در دوام ازدواج موثر است؟

اجرای رپ به صورت پخش زنده

نحوه نگهداری و تمیز کردن تشک تخت

تصاویر زیبا و دیدنی روز

نقاشی های باورنکردنی با مداد رنگی

چگونگی صحیح رفتار کردن مادر شاغل با فرزند خود

تاثیر ۱۰ رنگ اصلی بر سلامت روان نوزاد

هشدارهای سلامتی و دست خط شما

۸ نشانه ی جسمی که ابتلا به افسردگی را هشدار می‌دهند

۵ رکن موفقیت در کسب و کار به روش کریگ بالانتین

تست هوش تصویری

روش های درمان طبیعی خانگی برای 10 بیماری رایج

زندگینامه گالیلئو گالیله :

تصاویر زیبا 3

با داشتن این علائم مطمئن باشید که در سلامت کامل بسر می برید !!

تیتراژ سریال " هشت ونیم دقیقه " از خواجه امیری

برای عبور از مشکلات زندگی زناشویی اول باید آنها را به رسمیت بشناسید

آیا از اهمیت سلامت روده باخبر هستید؟

راهکارهایی برای با جذبه و کاریزماتیک شدن

ضرب المثل نادر هم رفت و برنگشت

توصیه هایی برای داشتن یک محیط کار بانشاط و سالم

فوت و فن رابطه گرم و صمیمی و بدون چالش با مادرزن

داستان حضرت خضر

میوه آرایی زیبا شب یلدا

طرز تهیه کیک گوشت

با استفاده از زبان بدن چگونه در مصاحبه شغلی خود موفق شویم

لباس های عجیب ژاپنی ها

هنری زیبا به نام قالی بافی

پسران نوجوانی که با پدر خود دچار مشکل می شوند

اگر می‌خواهید به قلب یک مرد دست یابید باید ابتدا به مغز او راه یابید

بیست درسی که باید پیش از سی سالگی بیاموزیم

4 کلید طلایی رسیدن به موفقیت شغلی

عکس های دیدنی روز در جهان

طالع بینی

مدرسه

آیا می دانید 2

طنز مهران مدیری درباره انواع مردها

اکبر کامپیوتر، نابغه‌ معلول

تابلو نقاشی خلاقانه با مداد شمعی های رنگی

ترانه شاد کودکانه: باز آمد بوی ماه مدرسه

کودک ناز

تیتراژ برنامه ماه عسل با صدای مهدی یراحی

captcha