149   
شناسه خبر: 968   
تاریخ انتشار: 1394/12/22 09:54
تأملی در شعر مهاجرت و شعر تبعید
تأملی در شعر مهاجرت و شعر تبعید
شعر مهاجر شعری است که از شهر و وطن خود به شهر یا کشور دیگری ورود می کند.

 

شعر مهاجر شعری است که از شهر و وطن خود به شهر یا کشور دیگری ورود می کند.

به دیگر بیان هر شعر یا اثری که از یک مکان به مکانی دیگر هجرت کند را میتوان شعر مهاجر نامید.مهاجرت شعر میتواند درون مرزی باشد و یا برون مرزی ودرهردو شرایط جبرطبیعی واجتماعی درهجرت شعرتأثیراساسی دارند.

آنچه که ازعقلای قوم مبرز است وازحیث معنا متداول گردیده ،این است که مهاجرت میتواند از روی اختیار باشد و یا از روی جبر.بنابراین در هر شرایط میتوان معایب و محاسنی را برای این دو مدنظر داشت.

دیگر نکته شعر تبعید است.معنی لغوی تبعید دور کردن است ولی از حیث مفهوم به معنای کسی یا تفکری را از مکانی و یا شهروکشوری بیرون کردن و به جای دیگر فرستادن میباشد.بنابراین شعر تبعید شعری است که از خاستگاه و بستر خود به مکانی دیگر فرستاده میشود.فرق بین شعر مهاجر با شعر تبعید در این است که اگرچه در شعر مهاجر اختیار وجود داردولی در شعر تبعید چیزی بنام اختیار از جانب صاحب تفکر وجود ندارد و بالاجبار فرد و یا اندیشمند به مکانی دیگر با مراقبت لازم و عدم تکثیر فکرو اثرش، انتقال می یابد.

شعر مهاجر از چند زیر لایه ی جامعه شناسانه برخوردار است که این زیرلایه ها میتوانند دررشد و بالندگی فرهنگ و ادب یک جامعه موثر باشند و یا احیانا" منجر به ایستایی و رکود فرهنگی و ادبی در اجتماع شوند.مهمترین عنصر در شعر مهاجر قدرت پوست اندازی آن است که اگر چه در یک مکان متولد وپخته میشود اما براساس هجرت از مکان مادر و حضور در یک مکان دیگر دچار تغییر و تحولات زبانی و فرهنگی و... میشود.به عنوان مثال:یک شاعر که زادگاهش مشهد است وتا مقطعی از زمان در این شهر زندگی کرده است بی تردید وقتی که به شهر ویا کشوری دیگر مهاجرت میکند،درواقع نظرو منظر عینی آن عوض می شود و با نوعی نطر و منظر ذهنی تصادم پیدا می کند . به تعبیری دیگر اگر چه صاحب اثر با پیشینه ی خود در ابعادی سر سازگاری خواهد داشت و میتوان یک تعلق خاطر را نسبت به محیط و خاک خود احساس نماید.اما اگر این مهاجرت با همراهی اندیشه وخود شاعر صورت پذیرد، بی تردید تعلق و علاقه ی شاعر نسبت به زیست بوم قبلی خود کم رنگ میشود.دیگر زیرلایه ی جامعه شناسانه ادبیات مهاجرت این است که مهاجرت میتواند داخلی باشد و یا احیانا خارجی.اگر مهاجرت شاعر از یک مکان یا شهر به یک مکان یا شهر دیگر در کشور خود صورت پذیرد، فرایند فکری و زبانی شاعر تنها از حیث زبان و آداب ورسوم و با ورداشت ها دچار تغییر و تحول میشود ولی از لحاظ معنا و مفهوم و ارزش های معیاربا تغییراتی تصادم نداریم.اما اگرچنانچه این مهاجرت شعر،خارجی باشد،چون زیر لایه های زبانی و فرهنگی بستری که شاعر مهاجرت میکند متفاوت اند،بنابراین تغییرات نیز به مرور زمان در اشکالی متفاوت ظاهر میشوند.به بیانی صاحب اثر چون با رویکرد ها و روش هایی دیگری مواجه میشود،لذا زبان و قانون سیاسی یک کشور شما را مجبور به پذیرفتن اصول و قواعد خاص خودش میکند.اما نکته ی مهم اینکه در خیلی از موارد شعر مهاجر حقیقی نیست بلکه مجازی است.یعنی تنها اثر شاعر در یک کشور حضور میابد و صاحب اثر حضوری ندارد. با این وجود،تأثیر اثر شاعر بستگی به جهان بینی شاعر و مولفه هایی برمی گردد که در شعر شاعر وجود دارد و این موًلفه ها چه اندازه خود را با روحیات و فرهنگ آن کشور سازگار میکنند و یا احیانا" سر سازگاری با التفات به آنچه که ذکر آن رفت،ندارند با این تعابیر در می ابیم که،شعر مهاجرت در جامعه ی پست مدرن امروز برخلاف دنیای دیروز در خیلی از زوایا اختیاری است و با توجه به دنیای مجازی وموًلفه های آن،این امکان را به صاحب اثر میدهد تا که شعر یا آثارش را به کشور های دیگر انتقال دهد.

اما این مهاجرت میتواند دارای معایب و محاسنی باشد.حسن کار این است که نویسنده اثر در انتقال اندیشه خود دخیل و صاحب اختیار است و البته هدف نهایی نیز تکثیر و اشاعه ی دیدگاه خود به صورت فراگیر است ،ولی در برخی از مواردنیز بدین صورت نیست چه این که شاعر یا نویسنده بدون اختیار و براثر یکسری شرایط سیاسی و اجتماعی که پیش می آید،ملزم به انتقال اندیشه ی خود از مکانی به مکان دیگر را گزینش میکند.

دیگر رویکرد شعر تبعید است.شعر تبعید درازمنه ی تاریخ تا به امروز از دوزندان برخوردار بوده است.نخست زندان درون و دیگر زندان برون است.تبعید یک اصطلاح سیاسی است که اغلب برای اپوزیسیون های ساختاری که بر علیه سیستم یا حکومت وقت قیام میکنند بکار رفته و میرود.ولی چون شعر ویا هر اثر فکری از جانب متفکر به جامعه تزریق میشود لذا از این نگاه علاوه بر تبعید جسمی که تاثیر عمده ای در جنبش ها و قیام ها دارد، بی تردید تبعید روحی و اندیشه ای نیز یک کف این ترازوست که تاًثیرش شاید از تبعید خود فرد صاحب اندیشه بیشتر است.

بنابراین همانطور که ذکر آن رفت،شعر تبعید از دو زندان درون و زندان برون بهره می جوید.تبعید درونی شعر تبعیدی است که دلایلی چون جبر طبیعی،اجتماعی و سیاسی و... به صاحب اثر اجازه نمیدهد تاشعر خود را به جامعه عرضه دارد و طبعا" این تبعید درونی به دو زیربرگ در اندرون خود تقسیم می شود.نخست تبعید درونی صاحب اثر می باشد و دیگر تبعید درونی اثر میباشد که در خیلی از مواقع بعد از مرگ موًلف صورت میگیرد.دیگر مهم تبعید بیرونی شعر است.تبعید بیرونی شعر ویا هر اثر هنری و... زمانی شکل میگیرد که صاحب اثر در موطن خود به نوعی اپوزیسیون تبدیل شده و به شهر و دیار دیگری با مراقبت های ویژه منتقل میشود و اجازه تکثیر اندیشه نیز از آن گرفته میشود.تبعید بیرونی شعر که به بیرون از موطن خود ختم میشود،احتمال دارد که طغیان کند و یک پارادایم را تشکیل دهد و منبعد خود را در زیست محیط پیشین نشان دهد.لذا شعر تبعید نیز به مانند شعر مهاجر میتواند دارای زیر لایه هایی جامعه شناسانه باشد.یکی از مهمترین عناصری که باعث میشود تا شعر تبعید و یا هر هنر و یاتفکری طغیان کند و انقلابی شعری را شکل دهد،تبعید شعری است.تبعید شعری اگرچه به صورت مقطعی و با پشتوانه قدرت و جبرتامدت کم و یا احیاناً زیادی در تبعید به سر می برد ولی تاریخ نشان داده است که این حرکت سیاسی نمیتواند حداقل جلوی اندیشه فرد را بگیرد و به مرور زمان با تمام را هکارها و رایزنی هایی که از جانب مقتدرین به انجام میرسد.باز در بطن جامعه احیا میشود و راه خود را ادامه میدهد.دلیل عمده باز تولید و بازآفرینی اندیشه توسط جامعه است چه این که تخم اندیشه به صورت بنیادی در دل مردم کاشته میشود و راهی جز رشد ونمو آن نمیتوان تجویز کرد با این وجود شعر تبعید فی نفسه دارای محاسن و معایبی است که حسن کار این نوع ژانر شعری این است که جامعه را از خواب تحجر بیدار میکند و آن را به سوی آگاهی و معرفت سوق میدهد.رکود و ایستایی را از جامه می زداید و حرکت و پویایی را جایگزین میکند. مضاف بر این که این نوع شعر در توجه و ایجاد زیرساخت ها بیشتر از روساخت ها در تلاش و تکاپوست والبته عیب آن در این است که هزینه های معنوی و اجتماعی زیادی را متحمل میشود و تاًخیر در تولد و پویایی آن نیز خود مسببی است که جامعه با پیشارفتی مهجور مواجه شود.این پیشارفت و رکود فکری که از جانب مخالفین صورت میگیرد،روح بیداری و پیشرفت اجتماعی را از جامعه می ستاند!

 

اخبار مرتبط

پنهان چو دل

گریه را به مستی بهانه کردم

دلم شکست

در خیابان های سرد شب

احمد شاملو

بیوگرافی زنده یاد دکتر افشین یداللهی

قوهای مهاجر در تالاب سرخرود مازندران

شعری در مورد یلدا

پدر

شعر خدا

شغال در خم رنگ

بهلول و وزیر عثمانی

شعر زیبای وفا نکردی وفا کردم

معرفی چهار کتاب برای مطالعه در شب های طولانی زمستان

زندگی نامه نیما یوشیج

زندگینامه فروغ فرخزاد

داستان عشق ناکام استاد شهریار از زبان خودشان.

داستان رستوران رفتن کمال الملک دراروپا

معرفی کتاب ریش دراز وگیس دراز

معروفترین داستانهای عاشقانه تاریخ و ادبیات

خلاصه ای از داستان دزیره و ناپلئون بناپارت

داستان بهرام گور و گل اندام

داستانی از مولانا

معرفی پنج کتاب پرفروش این روزها

10 نویسنده زن برتر جهان

ضرب المثل نادر هم رفت و برنگشت

هندوانه خوشبختی

کتاب از شیطان آموخت و سوزاند

معرفی کتاب

درخواست وزیر کشور از دانشجویان برای تهیه 31 سند توسعه روستایی

هرگز برای کسی بیشتر از خودش نگران نباش!

دوست تلفنچی من

ضرب المثل

داستان عاشقانه موسی مندلسون و فرمتژه

ضرب المثل

متن زیبایی ازقیصر امین پور

ضرب المثل ها

عبد الرّحمن جامی

داستان کوتاه

جزئیات چهارمین جایزه هنر و ادبیات محتشم

معرفی 5 کتاب پرفروش

به مناسبت 15 مهر زادروز سهراب سپهری

محمد معین

شبیه، شبیه، شبیهــــــــــ

شعر در باره کربلا

داستان

شعر زندگی

داستان کوتاه

تصاویری از شهرهای رنگارنگ جهان

شعر

داستان کوتاه

شعر پادشاه فصل ها پاییز

داستان کوتاه

چند شعر از مولانا

گزیده ایی از جملات برایان تریسی

کلماتی هایی که از زبان فارسی به زبان های دیگر صادر شده

ضرب‌المثل‌ها

داستان کوتاه

افسانه رستم دستان

سلطان ولد

زندگینامه شمس لنگرودی

شعر

معرفی چند آثار زیبا برای خواندن در شبهای طولانی پاییز

استاد شهریار

اولین آثار نویسنده زن ایرانی سیمین دانشور

شعر نو

شعرنو

کتاب هایی که همه باید پاییز امسال بخوانند

همه چیز در باره خالق هری پاتر

داستان

چند شعر کوتاه از شاعران مشهور ایران

چشم ها را باید شست

داستان

شهری که از گودال برخورد شهاب سنگ بازمین بنا شده است.

لحضات فشنگ زندگی از زبان چارلی چاپلین

بهترین روزهای زندگی را از فلورانس تایتیگل

داستان

14 کشور اول جهان که بیشترین توریست را دارند

داستانهای مثنوی مولوی به نثر روان

داستان کوتاه

داستان ویس و رامین

داستان کوتاه

داستان کوتاه سگ ها و آدم ها

داستانهای مثنوی معنوی

قیصر امین پور وشعر بسیار زیبای {گاهی گمان نمیکنی ولی خوب میشود}

خلاصه داستان لیل و مجنون

شاعر عشق و معنی

«جوجه اردک زشت» اثر هانس کریستین اندرسن

شهر تاریخی بلقیس

پارک جنگلی النگدره

تحلیلی بر آثار هنرمند کمیاب ایرانی

«خانواده تیبو» از بزرگترین رمانهای قرن بیستم

داستان سین

عاشقانه های نادر ابراهیمی

۱۰ رمان عاشقانه ای که هر کس باید بخواند

سخنان قصار و جالب کریستین بوین

حکایت "ویرگول" از احمد شاملو

تاریخچه جایزه نوبل

جملات آغازین و به یادماندنی 15 شاهکار ادبی دنیا

حرف هایی ماندگار

captcha